Finlandiya'da Ortaklık Sözleşmesi 2026

1. Neleri kapsamalı?

2. Sık yapılan hatalar

3. Ortaklık sözleşmesi olmayınca ne olur?

Ortaklık sözleşmesi yoksa şirket kanunun varsayılan kurallarıyla yönetilir ve bu kurallar çatışma anında kimseyi memnun etmez. Kanun, pay oranına göre oy verir: yüzde elli-elli bir şirkette ortaklar anlaşamazsa karar alınamaz ve şirket fiilen kilitlenir. Kanunda bu kilidi çözecek bir mekanizma yoktur; çözüm ya mahkeme ya da tarafların birbirini satın alması olur, ikisi de pahalıdır.

İkinci sorun çıkıştır. Ortaklık sözleşmesi yoksa bir ortak payını dilediği kişiye satabilir ve diğer ortak yeni bir ortakla, belki de bir rakiple, karşı karşıya kalır. Üçüncüsü emek meselesidir: kurucuların tam zamanlı çalışacağı varsayımı sözleşmeye yazılmamışsa, ayrılan kurucunun payı elinde kalır ve çalışmaya devam eden diğer kurucu aynı kârı bölüşmeye devam eder.

4. Çatışmayı önleyen dört madde

Uygulamada ortaklıkları kurtaran maddeler karmaşık değildir. Birincisi hak ediş (vesting): payların zamanla hak edilmesi, yani erken ayrılan kurucunun payının bir kısmını geri vermesi. İkincisi ön alım hakkı: bir ortak payını satmak isterse önce diğer ortaklara teklif etmesi. Üçüncüsü birlikte satış hakkı ve zorunluluğu, yani çoğunluk satarken azınlığın da aynı koşullarla çıkabilmesi ya da çıkmak zorunda kalması.

Dördüncüsü kilit çözümüdür: elli-elli yapılarda önceden kararlaştırılmış bir mekanizma — bağımsız bir üçüncü kişinin oyu, arabuluculuk ya da karşılıklı satın alma yöntemi. Bunlara ek olarak rekabet etmeme ve gizlilik ile fikri mülkiyetin şirkete devri yazılmalıdır; özellikle sonuncusu, kurucunun kendi adına geliştirdiği bir ürünün şirkete ait olup olmadığı tartışmasını baştan bitirir.

5. Esas sözleşme ile ortaklık sözleşmesi neyi ayrı düzenler?

Şirketin esas sözleşmesi (yhtiöjärjestys) kamuya açıktır, sicile kayıtlıdır ve herkese karşı hüküm doğurur. Ortaklık sözleşmesi ise ortaklar arasında yapılan özel bir sözleşmedir; gizli kalabilir ve kural olarak yalnızca imzalayanları bağlar. Bu fark, hangi kuralın nereye yazılacağını belirler: üçüncü kişilere karşı ileri sürülmesi gereken kısıtlar esas sözleşmeye, ortaklar arasındaki ilişkiyi düzenleyen ayrıntılar ortaklık sözleşmesine yazılır.

Uygulamada en sık yapılan hata, her şeyi tek bir belgeye yığmaktır. Hisse devrini sınırlayan bir hüküm yalnızca ortaklık sözleşmesinde yer alıyorsa ve bir ortak buna aykırı biçimde hissesini üçüncü bir kişiye satarsa, devir çoğu zaman geçerli olur; ihlal eden ortağa karşı tazminat talep edilebilir ama devrin kendisi durdurulamayabilir. Bu nedenle devir kısıtlarının esas sözleşmede de karşılığının bulunup bulunmayacağı baştan kararlaştırılmalıdır.

6. Ayrılık hükümleri: en çok ihtiyaç duyulan, en az yazılan bölüm

Ortaklıklar kurulurken herkes iyi niyetlidir ve ayrılık ihtimali konuşulmak istenmez; oysa sözleşmenin en çok işe yarayan kısmı tam olarak budur. Kimin, hangi koşulda, hangi fiyattan çıkabileceği; kalan ortakların öncelikli alım hakkı; bir ortağın ölümü, iş göremezliği veya şirketten ayrılması durumunda ne olacağı önceden yazılmalıdır. Bu hükümler yokken çıkış, çoğu zaman yıllar süren bir pazarlığa dönüşür.

Fiyatlama mekanizması özellikle önemlidir. 'Piyasa değeri üzerinden' gibi bir ifade, anlaşmazlık anında hiçbir şey söylemez. Değerlemenin nasıl yapılacağı — hangi yöntem, kim tarafından, hangi süre içinde ve itiraz edilirse ne olacağı — sayılarla ve isimlerle tanımlanmalıdır. Bir de ödeme takvimi gerekir: tutarın tamamı bir defada mı, taksitle mi, hangi güvenceyle ödenecek. Bu ayrıntılar sözleşmeyi uzatır ama uyuşmazlığı kısaltır.

7. Eşit ortaklıkta kilitlenme nasıl çözülür?

Yüzde elli–elli ortaklık adil görünür ama karar alınamadığında şirketi durdurur. Yönetim kurulu bölünür, genel kurul karar üretemez ve günlük işler bile beklemeye başlar. Bu risk kuruluş anında görünmez; ilk ciddi görüş ayrılığında ortaya çıkar ve o noktada çözüm üretmek çok daha zordur.

Sözleşmeye önceden bir çözüm mekanizması yazmak gerekir. Yaygın seçenekler şunlardır: belirli konularda tarafsız bir üçüncü kişiye karar yetkisi vermek; arabuluculuk ve ardından tahkim öngörmek; ya da bir taraf diğerine fiyat teklif ettiğinde karşı tarafın ya satma ya aynı fiyattan alma zorunluluğunu getiren bir mekanizma kurmak. Hangi mekanizma seçilirse seçilsin, tetiklenme koşulu ve süreleri açıkça yazılmalıdır; belirsiz bir hüküm, kilitlenmeye kilitlenme ekler.

8. Kurucu bağlılığı: hak ediş, rekabet yasağı ve fikri mülkiyet

Bir kurucunun erken ayrılması, elinde büyük bir pay kalması hâlinde şirketi yıllarca zorlar. Bunu önlemenin yolu hak ediş (vesting) mekanizmasıdır: payların tamamına bir anda değil, zaman içinde ve şirkette kalındıkça hak kazanılır. Erken ayrılışta hak edilmemiş payların şirkete ya da diğer ortaklara belirli bir fiyattan geri dönmesi kararlaştırılır. Bu, hem kalanları hem ayrılanı korur, çünkü kural önceden bellidir.

Rekabet yasağı ve fikri mülkiyet hükümleri de aynı mantıkla kurulur. Şirket için üretilen kodun, tasarımın veya markanın kime ait olduğu sözleşmede açıkça yazılmalıdır; kurucunun kendi adına kayıtlı bir alan adı ya da hesabın şirkete devredilmemiş olması sonradan pahalı bir sorun olur. Rekabet yasağının ise süresi, coğrafi kapsamı ve tanımı makul olmalıdır; ölçüsüz bir yasak uygulamada geçersiz sayılabilir ve hiçbir koruma sağlamaz.

9. Ortaklık sözleşmesi göç dosyasını nasıl etkiler?

Girişimci izni başvurusunda Migri, kişinin şirkette gerçekten çalışıp çalışmadığını ve geçimini oradan sağlayıp sağlamadığını değerlendirir. Ortaklık sözleşmesi bu değerlendirmede doğrudan kanıt olarak kullanılabilir: kimin ne oranda pay sahibi olduğu, kimin yönetimde görev aldığı, kimin şirkette fiilen çalışacağı ve maaş ile kâr dağıtımının nasıl düzenlendiği bu belgede görünür.

Bu nedenle sözleşme ile başvuruda anlatılan tablonun aynı olması gerekir. Başvuruda tam zamanlı çalışacağını söyleyen bir kurucunun sözleşmede yalnızca sermaye koyan pasif ortak olarak tanımlanması, dosyada çelişki yaratır. Aynı şekilde birden fazla ortağın aynı anda izin başvurusu yapması durumunda, her birinin şirketteki rolünün ayrı ayrı ve gerçekçi biçimde tanımlanmış olması gerekir; şirketin bunların hepsini gerçekten istihdam edebileceği de gösterilmelidir.

10. Sözleşme ne zaman gözden geçirilmeli?

Ortaklık sözleşmesi bir kez imzalanıp çekmeceye konulan bir belge değildir. Yeni bir ortak katıldığında, bir ortak ayrıldığında, yatırım alındığında, şirket yeni bir ülkede faaliyete başladığında veya ortakların rolleri değiştiğinde metnin hâlâ gerçeği anlatıp anlatmadığı kontrol edilmelidir. Gerçekle örtüşmeyen bir sözleşme, anlaşmazlık anında hiç sözleşme olmamasından daha karışık bir durum yaratır.

Pratik bir alışkanlık, sözleşmeyi yıllık finansal tabloların hazırlandığı dönemde birlikte okumaktır; ortaklar zaten bir araya gelmiştir ve şirketin durumu tazedir. Gözden geçirmede üç soru yeterlidir: paylar ve roller hâlâ yazıldığı gibi mi, çıkış ve değerleme hükümleri bugünkü şirket büyüklüğüne uygun mu, ve son bir yılda yapılan işlemlerden sözleşmeye eklenmesi gereken bir şey var mı. Değişiklik gerekiyorsa, ek protokol yerine metni bütün olarak güncellemek ileride okunabilirliği korur.

11. Sözleşme hiç imzalanmazsa Şirketler Kanunu neye karar verir?

Sözleşme olmadığında şirket yönetimsiz kalmaz; Limited Şirketler Kanunu (osakeyhtiölaki) tarafından yönetilir ve bu kanun çoğunluklar üzerine kuruludur. Oyların %51'ine sahip olan, genel kurulda olağan her konuya tek başına karar verir. Üçte ikiye sahip olan esas sözleşmeyi yeniden yazabilir. Azınlığın maruz kaldığı risk tam olarak budur; aynı nedenle 50/50 eşit paylaşım, kilidi çözecek bir hüküm olmadan, Finlandiya'da en tehlikeli ortaklık yapısıdır: iki taraf da çoğunluğa ulaşamaz ve hiçbir karar alınamaz.

Kanun azınlığa üç kaldıraç verir ve daha fazlasını müzakere etmeden önce bunları bilmek gerekir. Tüm payların en az onda birine sahip ortaklar olağanüstü genel kurulu zorlayabilir ve azınlık kâr payı talep edebilir: dönem kârının en az yarısının dağıtılması, şirket özkaynağının %8'i üst sınırıyla. Payların ve oyların onda dokuzunun üzerinde ise satın alma iki yönlü işler — çoğunluk azınlığı çıkarabilir, azınlık da çıkarılmayı talep edebilir. Bir kurucunun genellikle istediği diğer her şeyi — ortağın çalışmaya devam etmesi, rekabet etmemesi, fikri mülkiyeti şirkete devretmesi veya kararlaştırılan fiyattan satması — kanun hiç düzenlemez. Ortaklık sözleşmesi tam bunun içindir.

Kanunun dışından üç rakam, sözleşmenin güvenle ne yazabileceğini sınırlar. Finlandiya'da şirket paylarının devri, karşılığın %1,5'i oranında devir vergisi doğurabilir ve beyan genellikle imzadan itibaren iki ay içinde verilir; vergiyi hesaba katmadan fiyatlanan bir satın alma hükmü gerçek maliyeti eksik gösterir. Finansal tablolar hesap döneminin bitiminden itibaren sekiz ay içinde Ticaret Sicili'ne verilir; bu da sözleşmeyi yeniden okumak için doğal yıllık andır. Bir ortağın oturum izni işi yürütmesine dayanıyorsa, Migri şu anda pay sermayesinin en az %30'unun kişisel sahipliğini veya oyların en az %30'unu arar: yalnızca ticari gerekçelerle kararlaştırılan bir pay devri izni sona erdirebilir, bu yüzden göç etkisini imzadan sonra değil önce kontrol edin.